Tuaf Gezenler

Güneş Sistemi dışındaki gezegenler olan ötegezegenlerle
ilgili keşifler bilim insanları için bile şaşırtıcı
olmaya devam ediyor. Kayda geçen 700’ün üzerindeki
ötegezegeni inceleyen araştırmacılar Güneş Sistemi’ndekilerden
farklı gezegenlerle karşılaşmakla kalmıyor,
tamamen farklı gezegen sistemlerinin tuhaflıkları
karşısında gezegenlerin nasıl oluştuğuna ve
yörüngelerine yerleştiğine ilişkin bilgilerini gözden
geçirme ihtiyacı duyuyor.
Bu yöndeki en şaşırtıcı keşiflerden biri Şubat ayında
duyuruldu. 156.000 yakın yıldızda gezegen geçişinden
dolayı oluşabilecek parlaklık azalmalarını takip
etmekte olan NASA’nın Kepler Gözlemevi’ne
ait verileri gözden geçiren astronomlar, Dünya’dan
2000 ışık yılı uzaktaki Kepler 11 yıldızının yörüngesinde
dönen, en az üçü gaz devi Jüpiter kadar büyük
toplam altı büyük gezegen buldu. Gezegenlerin beşi
yıldıza Merkür’ün Güneş’e olan mesafesinden bile
yakın yörüngelerdeydi. Altıncı gezegen Venüs’ün
Güneş’e uzaklığından biraz fazla bir mesafedeydi.
Astrofizikçilerin büyük gezegenlerin, kendi çevresinde
dönmekte olan bir yıldızın çevresinde dönen
gaz ve toz diskinden nasıl oluştuğuna ilişkin iki
kuramı var. Biri büyük gezegenlerin ana yıldızlarından
görece uzakta oluştuğu ve zamanla ona yaklaştığı
yönünde. Diğer kuramsa gezegenlerin bulundukları
yerde oluştuğunu söylüyor. Kepler 11 sistemi her
ikisine de uymuyor. Modellemeciler beş büyük gezegenin
birden yıldıza nasıl bu kadar yaklaşmış olabileceğini
ya da bulundukları yerde oluşmalarına yetecek
kadar malzemenin orada nasıl bulunmuş olabileceğini
açıklayamıyor.
Geçen yılın ötegezegenlere ilişkin sıra dışı keşiflerinden
biri de, ana yıldızının dönüş yönünün tersine
bir yörüngede hareket eden gaz devi HAT-P-6b’ydi.
Bu keşif böyle “ters” yörüngeli ötegezegenlerin uzamakta
olan listesine eklenmiş oldu. Gezegenler yıldızın
çevresinde dönen malzeme diskinden oluştuğu
için yörüngelerinin yıldızın dönüş yönüne uygun olması
bekleniyor. Ancak geçtiğimiz yıl yapılan bilgisayar
simülasyonları başka bir gezegenin ya da ana gezegenden
daha uzaktaki bir kahverengi cücenin kütleçekiminin,
gezegeni orijinal yörüngesinden şaşırtabileceğini
ve yıldızı ekvatoral düzleminin dışında bir
yörüngeye oturtabileceğini gösterdi. Yörünge gitgide
eğikleşiyor ve sonunda bir noktada yatık hale geliyor.
Geçen yıl araştırmacılar ayrıca ikili bir yıldız sisteminin
çevresinde dönen bir ötegezegen keşfetti. Bu
sürprizli keşif de yine gezegenlere ilişkin yeni modeller
gerektiriyor. Geçen yılın ilginç keşiflerinden
biri de yerçekimsel mikromercekleme yoluyla bulunan,
yakınlarında bir yıldız olmaksızın uzayda serbest
olarak gezinen 10 gezegene ilişkindi. Bu gezegenlerin
oluştukları gezegen sisteminden kopmuş
olabileceği sanılıyor.
Tüm bu keşifler gezegenlerin oluştuktan sonra
belirli bir düzene girene kadar gösterebilecekleri sıradışılıkları
gözler önüne seriyor.