Pozitif Psikoloji

Psikoloji biliminin duyguları, davranışları
ve düşünceleri inceleyen sistemli
bir disiplin olduğunu söylemeye gerek
yoktur. Her ne kadar fizik, kimya, biyoloji
gibi doğal bilimlerle karşılaştırıldığında yeni
sayılsa da gelişmiş toplumlarda her geçen
gün daha çok önem kazanan bir alan
olduğunu söylemek de yanlış olmaz. Psikolojinin
algı, düşünce, hafıza, davranış, duygu
ve iletişimi kapsayan yelpazesi oldukça
geniştir. Temelde psikolojinin iki amacı
vardır. İnsan duygularını, düşüncelerini ve
davranışlarını açıklamak ve şu anki davranışlara
bakarak gelecekteki duygu, düşünce
ve davranışları tahmin etmek. Örneğin
daha önce intihar girişiminde bulunmuş
kişinin hangi koşullar altında bu davranışı
gösterdiğine bakarak, ilerde karşılaşacağı
koşullarda nasıl davranacağını tahmin etmek.
Uygulamalı psikoloji çalışan psikologların
bir üçüncü amacı daha vardır, o da
eldeki bilgilerle toplumu iyileştirmek. Pozitif
psikoloji, bu üç amacı gerçekleştirir.
Pozitif Psikoloji Nedir?
Pozitif psikoloji insan doğasında yanlış
olan noktaları düzeltmekten ziyade
olumlu olan özellikleri vurgulamayı
ve kişinin hem topluma fayda sağlamasını
hem de doyumlu bir hayat sürmesini
amaçlar. Bu alan psikolojinin her hangi
bir alanına rakip olmayı ya da eleştiri
getirmeyi hedeflemediği gibi, var olan
sisteme katkıda bulunmaya çalışır. Bireyin
güçlü yanları, yetenekleri, kişiliği ve
olumlu özellikleri üzerine eğildiğimiz zaman
çok daha verimli ve mutlu olmasına
katkıda bulunuruz. Kişi de dünyaya o
konuda en çok fayda sağlayabilecek şahıs
olduğunu düşünerek kendini önemli ve
mutlu hisseder. Bu etki sadece çok yetenekli
ve yaratıcı kişiler için geçerli değildir.
Herhangi bir insanın olumlu yönlerine
eğildiğimizde de bir deha yaratmamız
mümkündür. Sanatçı kumaşı olan çocuklardan
mühendis, mühendis olabilecek
gençlerden doktor, doktor olacak gençlerden
avukat yapmaya çalışan toplumlar
pozitif psikolojiden faydalanabilirler. Bir
diğer deyişle pozitif psikoloji, insan ziyan
etmektense insanın kıymetini bilmek
üzerine yoğunlaşır.
Son yıllarda artan “ kişisel koçluk” faaliyetleri
pozitif psikolojinin uygulandığı
alanların başındadır. Danışanın güçlü
yanları üzerinde yoğunlaşarak kendisiyle
barışması, güçlü özellikleri sayesinde
hayata karşı daha olumlu yaklaşması
sağlanır. Bugün bir kitapçıya gitseniz raflarda
bulacağınız binlerce kişisel gelişim
kitabı pozitif psikoloji ilkesine göre hazırlanmıştır.
Bu kitaplarının bu denli popüler
olmasında, bireyin olumlu yanlarını
kullanarak hayatının anlamını bulmasına
yardımcı olması yatmaktadır. Güçlü
özelliklerine yoğunlaşan insan artık kendini
değersiz, işe yaramaz değil; özgün ve
becerikli hisseder.
Pozitif psikoloji çalışmaları insanın
yalnızca yetenekli olduğu alandaki becerilerinin
farkında olmasını sağlamakla
yetinmez. Hepimizin insan olmaktan
gelen bir takım ortak becerileri vardır.
Strese karşı belirli düzeyde dayanıklı
olmak, bazı hastalıklarla mücadele edebilmek,
yeni bir ortama uyum sağlamak
ve zaman içerisinde üzüntüyle baş edebilmek
gibi. Hepimizde bu tip yaşam becerileri
var olsa da, herkeste aynı derecede
gelişmiş değildir. Psikoloji bugün geldiği
noktada bu becerilerin diğer sosyal
etmenler sayesinde gelişebileceğini veya
zayıflayabileceğini söyler. Bazen stresle
başa çıkmak için mücadele etmek yeterli
olmayabilir. Dahası, stresli olduğumuz
zamanlarda verdiğimiz tepkileri değiştirmek
için çalışmak bazı kişilerde bu davranışın
yerleşmesine sebep olabilir. Bireyin
zayıf yönünü güçlendirmek için doğrudan
müdahale etmektense, kendisini
değerli ve becerikli hissetmesini sağlamak
stresle başa çıkmasına etkili biçimde
yardımcı olacaktır. Örneğin ölüme yaklaşan
kanser hastaları üzerinde yapılan
bir çalışmada hastaların yetenekleri keşfedilerek
onların üzerine eğilmeleri sağlandığında,
hastalıklarının eskiye kıyasla
daha yavaş ilerlediği görülmüştür. Bu kişiler
kendilerini ölmek üzere ve işe yaramaz
kişiler olarak değil, yetenekli ve faydalı
bireyler olarak hissettikleri için mücadele
güçleri artmıştır.
Bu alan, psikolojinin hep insanların
zayıf yönlerini güçlendirmek, hastalıklarını
iyileştirmek ya da dezavantajlı grupların
refahını artırmak için çalışan bir bilim
olduğunu düşünenlerin tam tersine
çalışmalar da yapıldığını kanıtlayan bir
alandır.
Kaynaklar
Peterson, C., “Reclaiming Children and Youth”,
Positive Psychology, Cilt 8, Sayı 2, s. 3-7, 2009.
Seligman, M. E. P. ve Csikszentmihalyi, M.,
“Positive psychology: An introduction”,
American Psychologist, Cilt 55, Sayı 1, s. 5-14, 2000.
Sheldon, K. M. ve King, L., “Why positive psychology is
necessary” American Psychologist, Cilt 56,
Sayı 3, s. 216-217, 2001.
Spiegel, D., Kraemer, H., Bloom, J., & Gottheil, E. (1989).
Effect of psychosocıal treatment on survıval of patıents wıth
metastatıc breast cancer.
[doi: 10.1016/S0140-6736(89)91551-1].
The Lancet, 334(8668), 888-891.